Svetitelji
U hrišćanstvu ljudi gledaju na sveca kao na nekoga sa neobičnim nivoom svetosti, sličnosti ili blizine Bogu. Ipak, način na koji koristimo reč „svetac“ menja se na osnovu okruženja i grane hrišćanstva. Pravoslavni, katolici, anglikanci i luterani veruju da su svi njihovi vernici koji su umrli i otišli na nebo sveci. Ipak, smatraju da neki zaslužuju više poštovanja ili su bolji uzori od drugih. Neke hrišćanske grupe daju zvanično crkveno priznanje određenim svecima. Ovo dovodi do javnog obožavanja ovih pojedinaca. Katolička crkva to čini kanonizacijom, dok istočna pravoslavna crkva koristi proces koji se zove glorifikacija. Oba metoda zahtevaju odobrenje pre nego što se krene dalje.
Reč „svetac“ ima svoje korene u hrišćanstvu, ali stručnjaci koji proučavaju religiju više koriste ovaj termin. Primenjuju ga da opišu izuzetnu svetost koju mnoge vere pripisuju određenim pojedincima. Ovo uključuje jevrejski hasid ili tzadik, islamski vali/fakir, hindu riši, sikh bhagat ili guru, šintoistički kami, taoistički šengren i budistički arhat ili bodisatva. Ljudi smatraju i ove ličnosti svecima.Način na koji se sveci prepoznaju razlikuje se u zavisnosti od religije.
U Pravoslavnoj crkvi, svetitelji su hrišćani koji su tokom svog života postigli oboženje (grč. Θεωσις teosis) što je, prema pravoslavnoj teologiji, učestvovanje čoveka u životu Božijem posredstvom nestvorenih božanskih energija dostizanjem jedinstva sa Bogom zadobijanjem Božje milosti usklađenjem svog karaktera s Božjim živeći po Božjoj volji i zapovestima. Svetost je blizina Bogu.
Crkva svetiteljima naziva ljude koji su očišćeni od greha stekli milost Duha Svetoga i pokazali Njegovu moć u našem svetu.
Saznaj Više
Sa teološkog stanovišta se smatra da je cilj svakog pravoslavnog hrišćanina i kome teži čitav njegov život i kojim su prožete sve njegove aktivnosti oboženje, odnosno spasenje.
Oboženje je najbolje ilustrovano rečima apostola Pavla: Živim ne više ja, nego Hristos živi u meni! i zasniva se na rečima Jevanđelja: „Carstvo je Božije unutra u vama“ (Luka 17,21).
U pravoslavnoj teologiji svetitelje najpre proslavlja Bog u Svetoj Trojici, projavljujući ih čudesima, netruležnim moštima, svetošću života i točenjem mira[4]. Sabor episkopa, unošenjem u kalendar svetih samo potvrđuje proslavljanje svetitelja i utvrđuje obavezu i potrebu pominjanja njegovog imena u bogosluženju.
Kod pravoslavnih nema oficijelne santifikacije zbog toga što su kriterijumi jasni i veoma strogi jer se toga čovek može udostojiti samo nakon fizičke smrti i nevinog postradanja za hrišćansku veru.
Svi ikonografski obrasci i način prikazivanja govore o tome i opomena su vernicima kao najuzvišeniji ideal.
Svetitelji su većinom askete, podvižnici, monasi, monahinje, episkopi, sveštena lica, ali ima i civila, vernika, građana, odnosno ljudi koji su vodili hrišćanski život – život po Jevanđelju.
Smatra se da oni bukvalno ispunjavaju reči Isusa Hrista: Carstvo Božije unutra je u vama!.
Divan je Bog u svetima svojim!, piše u Bibliji.
Jer Bog se protivi oholima, ali daje milost poniznima! (1 Petrova 5,5) takođe piše u Bibliji.
Prema tumačenjima Hristocovih učenja, dobrota prema slabijima je moralnost.
Spram sveca i tropar! je srpska narodna izreka koja poručuje da je svakome onako kako je zaslužio, tj. svakome prema zasluzi.
Ove fraze uglavnom se upotrebljavaju na srpskom govornom području, što ni ne čudi, s obzirom da reč tropar pripada pravoslavnoj verskoj terminologiji.
Kada se 1920-ih godina izlila kanalizacija u na brzinu izgrađenom Lenjinovom mauzoleju na Crvenom trgu u Moskvi jer se desilo oštećenje kanalizacionog sistema ispod njega, a u kome se i dan danas nalazi Lenjinovo balsamovano telo, veliki i Sveti patrijarh moskovski Tihon izgovorio je čuvenu rečenicu Spram moštiju i jelej! (ruski: “Po moщam i eleй!”) koja ga je između ostalog koštala mučeništva i trovanja od strane komunista. Fraza je često citirana.
U Srpskoj pravoslavnoj crkvi je napravljena lestvica svetih na osnovu vrste njihovih podviga i vrlina njihovog života. Ona ide ovako:
Sveti su svi carskog, kraljevskog, kneževskog i despotskog porekla kao i arhijereji proslavljeni pravednim životom i pastirskim delovanjem, ispovedajući hrišćanstvo i svetosavlje svojim radom, podvigom i delima živeći po svetim i božanskim istinama .
Sveštenomučenici su episkopi, sveštenici, patrijarsi, koji su stradali za hrišćanstvo, pravoslavlje i Srpsku pravoslavnu crkvu;
Velikomučenici su oni koji su pretrpeli najveća stradanja za hrišćanstvo, pravoslavlje i Srpsku pravoslavnu crkvu;
Prepodobnomučenici su monasi i podvižnici, koji su stradali za hrišćanstvo, pravoslavlje i Srpsku pravoslavnu crkvu;
Mučenici su oni koji su stradali zato što su hrišćani, pravoslavci, ili što su srpskog porekla;
Ispovednici su oni koji su otvoreno ispovedali svoje hrišćanstvo i pravoslavlje za vreme progona pravoslavnih hrišćana, i zbog toga su mučeni, ali nisu pogubljeni i posle mučenja ostajali su u životu.
Prepodobni su monasi koji su živeli pobožnim i podvižničkim životom (njima su pribrojani pustinožitelji, otšelnici, stolnici, zatvorenici i bezmolebnici).
U Srpskoj pravoslavnoj crkvi, svaka porodica ima svoju krsnu slavu, odnosno sveca zaštitnika, koji označava dan kada je pleme pokršteno od strane hrišćanskih misionara. Za vreme Svetog Save, ustanovljena je slava, odnosno dan kada porodica odaje zahvalnost svom svecu zaštitniku.
